Witold Hawajski
Witold Hawajski: Izba jest organizacją znaną w kręgach branżowych, ale przypomnijmy, dlaczego powstała i kogo zrzesza?
Adam Nocoń: Izba powstała, bo w Polsce bardzo mało wspiera się polskich producentów urządzeń OZE, w tym kotłów na pellet, kominków, pomp ciepła czy pieców zduńskich. Właśnie dlatego ją założyliśmy. Zrzeszamy samych polskich producentów, mamy ponad 130 firm i cały czas dołączają nowe. W zeszłym roku dołączyliśmy również producentów z polskiego przemysłu. Przemysł ciężki także ma problemy z cenami energii, wsparciem ze strony rządowej i konkurencją na rynku europejskim oraz międzynarodowym.
W.H.: W porównaniu z organizacjami europejskimi Izba wystartowała dosyć późno. Obserwuję rynek urządzeń grzewczych od wielu lat – macie sporo do odrobienia.
A.N.: Musimy nabierać doświadczenia i robimy to bardzo szybko, co widać po działaniach Izby. Zagraniczne organizacje producentów mają po kilkanaście, kilkadziesiąt lat. Są również polskie organizacje z takim stażem, ale mniej aktywne we wspieraniu swoich członków. Dlatego zachęcam do przystępowania do Izby, aby wspólnie wspierać rodzime przedsiębiorstwa. To my kształtujemy rynek. Jedna z najstarszych firm zrzeszonych w Izbie produkuje od ponad pięćdziesięciu lat. Mam nadzieję, że polska produkcja będzie się rozwijała i będziemy nadal pokazywać na arenie międzynarodowej, jak dobre produkty i wysoką technologię mamy. W ostatnich latach bardzo mocno współpracujemy z uczelniami wyższymi. To daje nam przewagę technologiczną nad innymi producentami z Europy Zachodniej czy Wschodniej.
W.H.: Jest to zauważalne. Liczba polskich producentów i wysokiej klasy kotłów pelletowych, na drewno czy urządzeń dwupaliwowych pokazuje, że polskie firmy reprezentują najwyższy europejski poziom.
A.N.: Dokładnie. Jeśli chodzi o producentów urządzeń na biopaliwa stałe, jesteśmy potęgą na miarę europejską pod względem technologii i liczby produkowanych urządzeń. Mam nadzieję, że dalej firmy będą się rozwijały i przepisy tego nie zmienią.
W.H.: Polska branża urządzeń grzewczych dokonała wielkiego skoku. W kominkach polscy producenci, zaczynając niemal od zera, zdominowali polski rynek. Podobnie jest z kotłami na pellet. Przejście od dominujących kotłów na węgiel do kotłów pelletowych i pomp ciepła odbywa się bardzo szybko.
A.N.: W 2017 roku polska branża dostała informację, że musimy przystosować się do europejskich norm i ograniczyć emisję pyłów do 40 mg na metr sześcienny. Program „Czyste Powietrze” jeszcze zaostrzył wymagania do poziomu 20 mg na metr sześcienny. Byliśmy jedynym krajem w Europie z tak wyśrubowanymi wymaganiami, podczas gdy Ekoprojekt dopuszczał 40 mg. Jako branża zrobiliśmy to i mamy się czym szczycić.
Chciałbym jednak, żeby czytelnicy zdali sobie sprawę, że tak zwane kopciuchy emitują średnio 1000 mg na metr sześcienny. Wymieniając go na nowoczesne urządzenie, redukujemy emisję aż o 98 procent. Wydaje mi się, że to wystarczający argument.
W.H.: Czy program „Czyste Powietrze”, który miał bardzo dobre intencje i początkowo także w liczbach wyglądał obiecująco, można dziś oceniać pozytywnie? Czy skomplikowane procedury i ciągłe zmiany nie spowodowały zakłóceń dla producentów?
A.N.: Każdy program dotacyjny stymuluje rynek. Jeżeli dotujemy daną gałąź przemysłu, będzie się rozwijała, a inne będą zamierały. Polskie społeczeństwo czeka na programy dotacyjne, ale dobrze skrojone. Powinny one promować każdy rodzaj technologii, ponieważ nie każde urządzenie pasuje do każdego gospodarstwa domowego. Do jednego domu odpowiedni będzie kocioł na zgazowanie drewna, wykorzystujący lokalny potencjał surowcowy, do innego kocioł na pellet, a do kolejnego pompa ciepła. Każda z tych technologii powinna być rozwijana, aby zabezpieczyć nasze domy w ciepło. Nie możemy elektryfikować całych osiedli, bo nie jesteśmy jeszcze na to gotowi.
W.H.: Przejdźmy do cen i dostępności pelletu. Mamy 400-450 tysięcy działających kotłów na pellet. Przy prostym rachunku pięciu ton na sezon daje to zapotrzebowanie na około dwa miliony ton rocznie, czyli mniej więcej tyle, ile wynosi cała polska produkcja. Czy nie należało wcześniej tego przewidzieć i importować brakującej ilości paliwa?
A.N.: Na pewno tak. Jako Izba zwracaliśmy na to uwagę już w 2024 roku. Mówiliśmy, że trzeba zainwestować w rozwój polskich producentów pelletu i uprościć przepisy ograniczające zwiększenie produkcji. Na jednej z komisji sejmowych podawałem przykład polskiego producenta, który chciał przestawić suszarnię z punktu A do punktu B na własnej działce. Na decyzję środowiskową czekał pięć lat. Jak w takich warunkach mamy mówić o rozwoju? Chciałbym zobaczyć też raport, o którym ostatnio jest głośno, przygotowany dla Ministerstwa Klimatu przez naukowców z Uniwersytetu Rolniczego. Rozmawialiśmy o nim na spotkaniach w Ministerstwie Energii. Chciałbym w końcu zobaczyć te liczby.
W.H.: Nawet gdybyśmy bardzo efektywnie wykorzystywali polskie zasoby, pozostają proste rachunki. Mamy 2,5 miliona kopciuchów do wymiany. Jeżeli połowę zastąpimy pompami ciepła, a drugą połowę kotłami, to przy milionie kotłów i pięciu tonach na każdy z nich deficyt pelletu ewidentnie powstanie. Musi być uzupełniony mądrym importem.
A.N.: Trzeba też zmienić politykę energetyczną. Materiał, który może zostać wykorzystany do produkcji pelletu, nie powinien być spalany w ciepłowniach. Jako Izba walczymy o zabezpieczenie gospodarstw domowych, żeby pellet nie kosztował 2300 zł, ale był dostępny cenowo. Już w 2024 roku jednym z naszych postulatów było uznanie pelletu za paliwo strategiczne. Dlaczego gaz czy olej są traktowane jako paliwa strategiczne, a cena prądu jest regulowana?
W.H.: A co z VAT-em na pellet?
A.N.: Na inne paliwa VAT został obniżony, natomiast na pellet wynosi 23 procent, tyle co na złoto. Trzeba się zastanowić, czy obniżyć go przy zakupie do 8 procent, czy przyjąć rozwiązanie, które jako Izba zgłosiliśmy w 2024 roku i powtórzyliśmy w 2025: roczny zwrot 15 procent tego podatku przy produkcji zielonej energii. To rozwiązanie, które wspiera wszystkie zielone technologie. Jeżeli ktoś produkuje zieloną energię z kominka, kotła na biopaliwo stałe czy pompy ciepła, powinien mieć taką samą możliwość zwrotu pieniędzy. Najpierw kupujemy z 23-procentowym VAT-em, następnie produkujemy określoną ilość zielonej energii do ogrzania domu, a w rozliczeniu rocznym odzyskujemy te 15 procent. Myślę, że byłoby to bardzo dobre rozwiązanie.
W.H.: Progetto Fuoco, jedne z największych europejskich targów poświęconych biomasie, w przyszłym roku organizuje targi w Poznaniu. Włosi dostrzegają potencjał naszego rynku, związany z dotacjami i koniecznością wymiany 2,5 miliona urządzeń. Odnoszę wrażenie, że wielu polskich decydentów tego nie widzi.
A.N.: Albo nie chce, żeby to zauważono. Postulujemy, aby sektor komunalno-bytowy miał własny departament. Obecnie polityka w tym obszarze jest rozbita na cztery ministerstwa, a do 2031 roku trzeba będzie wymienić cztery miliony urządzeń. Jesteśmy największym rynkiem w Europie. Azja zauważyła to już dwa lata temu. Z tego powodu przyjeżdżają też Włosi, każdy będzie chciał inwestować i sprzedawać swoje produkty. Dlatego potrzebna jest polityka zapewniająca polskim producentom równouprawnienie. W Ministerstwie Aktywów dużo mówi się o local content, ale… na razie tylko się mówi. W przetargach publicznych tego nie zauważamy. Najważniejsza jest cena, a za ceną nie zawsze idzie jakość.
Warunki powinny być takie same dla wszystkich. Nie boimy się konkurencji. Dzięki niej się rozwijamy. Jesteśmy innowacyjni, jeśli chodzi o technologię, dlatego w polskie produkty warto inwestować, choćby ze względu na serwis, części zamienne i to, że istniejemy na rynku od kilkudziesięciu lat. Problemy w cieśninie Ormuz pokazują, że łańcuchy dostaw mogą być zakłócone. To, co jest produkowane na miejscu, zawsze jest w stanie się obronić.
W.H.: Wróćmy do wadliwości programu „Czyste Powietrze”. Najpierw był boom na pompy ciepła, których w rekordowym roku sprzedano ponad 200 tysięcy. Później sytuacja się odwróciła i wszyscy kupowali kotły na pellet. Producent ma się przestawiać z roku na rok? Czy zakup siedemdziesięciu kilku tysięcy kotłów na pellet był wyborem ekologicznym, czy wyborem podyktowanym kieszenią? Jak oceniacie to jako producenci i Izba?
A.N.: Idea programu „Czyste Powietrze” jest bardzo dobra. Powstał, aby szybko poprawić jakość powietrza. Przez pierwsze dwa lata całkiem dobrze funkcjonował. Jak każdy program, który tworzony jest szybko, miał niedociągnięcia, które trzeba było poprawić. Liczyłem na to, że po błędzie z 2022 roku, związanym z prefinansowaniem, zostaną wprowadzone zmiany. Częściowo się to udało. Pod koniec 2023 roku podpisano porozumienie, że wszystkie urządzenia grzewcze będą sprawdzone i będą miały raporty z badań wydane przez akredytowane laboratorium. Wszystko wyglądało dobrze do czerwca 2024 roku, kiedy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zmieniło decyzję i dopuściło pompy ciepła ze znakami jakości. Wtedy nastąpił zalew urządzeń. Jeżeli instalator czy hurtownik może kupić urządzenie za 2,5 tysiąca euro, a otrzymać dotację 30 tysięcy złotych, to kusi. Jeżeli na polskim produkcie może zarobić pięć tysięcy, a na azjatyckim piętnaście czy dwadzieścia, to odpowiedź jest prosta. To spowodowało złą opinię o bardzo dobrej technologii, jaką są pompy ciepła. Do tego doszły wysokie ceny prądu i zaczęto mówić o „rachunkach grozy”.
Dlatego chcemy listy wykonawców: żeby wykonawca miał ubezpieczenie swojej pracy i udokumentował kwalifikacje inżyniera czy instalatora, który potrafi dobrze zamontować urządzenie. To proste rozwiązanie. Ważny jest też temat local content, który po spotkaniach w Ministerstwie Klimatu zamarł, a przecież wprowadzenie definicji europejskiego wyrobu do programów dotacyjnych pozwoli rozwijać gospodarkę i sprawi, że podatki zostaną w naszym kraju.
W.H.: Polscy producenci nie ograniczają się do kotłów. Coraz większa jest też oferta pomp ciepła.
A.N.: W 2022 roku mieliśmy jedną z najlepszych technologii pomp ciepła z czynnikiem R290. Unia Europejska dopiero w późniejszych latach zaczęła wycofywać czynniki, które uznała za nieodpowiednie, i promować te z R290, a my już je mieliśmy. Dlaczego nie było wtedy odpowiednich dotacji? To była nasza przewaga! Teraz Unia wycofuje inne czynniki, a program „Czyste Powietrze” dotuje pompy ciepła z czynnikami, które są wycofywane. Wydajemy pieniądze na urządzenia, które za chwilę mogą mieć nawet problem z serwisem.
W.H.: Urządzenie grzewcze kupuje się zazwyczaj na dziesięć, piętnaście lat. Niedawno zakończono dotowanie kotłów olejowych i węglowych, ale te urządzenia nadal będą eksploatowane. Podobnie te pompy ciepła zostaną z nami na wiele lat.
A.N.: Dokładnie. Polityka powinna być długofalowa, minimum dziesięcioletnia. Powinna istnieć mapa drogowa dla polskich producentów, wskazująca kierunek rozwoju. Wiemy, że mamy elektryfikację, ale musimy zabezpieczyć bezpieczeństwo cieplne. Co się stanie, kiedy zabraknie prądu? Nie możemy wszystkiego zrobić w ciągu jednego roku. Musimy patrzeć zarówno krótkoterminowo, jak i długofalowo. Jeżeli będziemy wiedzieć, co mamy zrobić za pięć czy dziesięć lat, to polscy producenci będą się rozwijać w tym kierunku.
W.H.: Popularność konkretnych rozwiązań to również kwestia promocji i ogólnej atmosfery. Izba wykonuje doskonałą pracę medialną. Nie może być jednak tak, że jednego roku pellet jest zły, a drugiego złe są pompy ciepła. Takie hasła, szczególnie w mediach niespecjalistycznych, gwałtownie zmieniają wybory klientów i ostatecznie podważają zaufanie do urządzeń grzewczych oraz profesjonalistów.
A.N.: Do tego potrzebna jest większa otwartość decydentów na głos branży i naukowców. W 2024 roku proponowaliśmy zwrócenie uwagi na liczbę montowanych kotłów na pellet oraz ograniczenia rozwoju polskich producentów paliwa, wynikające z decyzji środowiskowych i innych uwarunkowań. Zgłaszamy też możliwości wykorzystania lokalnego potencjału surowcowego. Mamy w Polsce uprawy energetyczne. Dlaczego urządzenia, które je wykorzystują, nie są dopuszczone do programów dotacyjnych? Przygotowaliśmy z naukowcami opis programu pokazujący, że jest to możliwe. Ponowiliśmy propozycję w Ministerstwie Energii. Mam nadzieję, że to się zmieni. Wcześniej w Ministerstwie Klimatu otrzymaliśmy odpowiedź, że nie ma takiej możliwości i że wszystko jest kontrolowane. Ten rok, niestety, pokazał, jak to jest kontrolowane, a za błędy płaci każdy, kto ma kocioł na pellet.
