Skąd kominek ma brać powietrze w szczelnym domu?
Z zewnątrz, własnym kanałem. Do domu z wentylacją mechaniczną pasuje wkład z zamkniętą komorą spalania i osobnym doprowadzeniem powietrza spoza budynku. Ogień nie podbiera wtedy powietrza z salonu i nie rozstraja centrali.
Ile tego powietrza potrzeba? Warunki techniczne podają co najmniej 10 metrów sześciennych na godzinę na każdy kilowat mocy nominalnej wkładu z zamkniętym paleniskiem. Wkład o mocy 8 kW potrzebuje więc minimum 80 m³/h. Przekrój kanału dobiera zdun albo projektant, bo zależy od długości przewodu i liczby kolan.
Przy kominku z otwartym paleniskiem sprawa jest trudniejsza. Ogień wtedy po prostu bierze powietrze z pokoju. Jeśli instalacja wyciąga z domu więcej powietrza, niż do niego wtłacza, w salonie robi się podciśnienie i komin przestaje ciągnąć. Dym i tlenek węgla mogą wtedy cofnąć się do pomieszczenia. Dlatego kominek otwarty i wentylacja z samym wyciągiem mechanicznym to złe połączenie. Rekuperator, który nawiewa tyle samo, ile wywiewa, jest bezpieczniejszy, o ile naprawdę pracuje w równowadze.
Kiedy rekuperator przestaje być w równowadze
Centrala wyregulowana przy odbiorze nie zostaje taka na zawsze. Najczęstszy powód rozjazdu to zabrudzony filtr. Gdy filtr na nawiewie się zapycha, centrala wtłacza mniej powietrza, a wywiew pracuje dalej. Bilans przesuwa się w stronę podciśnienia, choć nikt niczego nie przestawiał.
Właściciel kominka ma więc jeszcze jeden powód, żeby pilnować wymiany filtrów. Przy rekuperatorze bez kominka brudny filtr oznacza słabszy nawiew i większy rachunek za prąd. Przy kominku może oznaczać dym w salonie.
Kilka rzeczy warto zrobić przed sezonem:
- wymień filtry przed pierwszym rozpaleniem, nie w połowie zimy,
- sprawdź w instrukcji centrali, czy ma tryb kominkowy, który na czas rozpalania zwiększa nawiew albo ogranicza wywiew,
- nie uruchamiaj okapu kuchennego z wyciągiem na zewnątrz w czasie rozpalania, bo to drugi wentylator, który wyciąga powietrze z domu,
- zamontuj czujnik tlenku węgla w pomieszczeniu z kominkiem.
Dym, który wchodzi przez czerpnię
Drugi problem dotyczy także tych, którzy w ogóle nie palą. W sezonie grzewczym powietrze nad osiedlem domów jednorodzinnych niesie dym z kominów. Rekuperator zasysa je przez czerpnię i wtłacza do sypialni. Zdarza się, że po rozpaleniu własnego kominka centrala zasysa też dym z własnego komina, jeśli czerpnia jest blisko.
Dym to mieszanina dwóch rzeczy. Pierwsza to sadza i pył zawieszony, czyli cząstki. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wskazuje pył PM2,5 i PM10 jako to, co jesienią i zimą decyduje o jakości powietrza w Polsce. Druga to gazy i zapachy. Na każdą z nich działa inny filtr.
Fabryczny filtr G4 w rekuperatorze chroni przede wszystkim wymiennik ciepła. Drobny pył smogu przechodzi przez niego. Zatrzymuje go dopiero filtr dokładny, zwykle klasy F7 lub wyższej. Zapach dymu przejdzie jednak przez każdy filtr pyłowy, nawet bardzo dokładny. Zapach to cząsteczki gazu. Wiąże je dopiero węgiel aktywny w porach swojego materiału. Amerykańska agencja ochrony środowiska EPA w poradniku o filtrach do domu opisuje ten sam podział: filtry są projektowane albo do cząstek, albo do gazów, a urządzenia, które mają zatrzymywać jedno i drugie, mają dwa filtry.
W praktyce oznacza to prostą kolejność na nawiewie. Najpierw warstwa pyłowa, za nią węglowa. Węgiel ustawiony na pierwszej linii szybko zapcha się pyłem i przestanie pochłaniać zapach. Szczegółowe porównanie obu typów, z tabelą, co który zatrzymuje, jest w tekście filtr antysmogowy czy węglowy do rekuperatora.
Po czym poznać, że filtr węglowy się zużył
Filtr pyłowy zdradza się sam. Szarzeje, nawiew słabnie, centrala pracuje głośniej, a czujnik różnicy ciśnień, jeśli go masz, pokazuje rosnący opór. Węgiel aktywny zużywa się inaczej. Gdy jego pory się nasycą, przestaje pochłaniać zapach, ale opór prawie się nie zmienia. Żaden czujnik ciśnienia tego nie wychwyci.
Sygnał jest jeden: zapach dymu wraca, choć wentylacja działa. Dlatego wkład węglowy wymienia się częściej niż sam filtr pyłowy. Najlepiej zapisać datę montażu i przy pierwszym powrocie zapachu zanotować, po ilu tygodniach to nastąpiło. Przy kolejnej zimie wiesz już, kiedy zamówić następny wkład.
Gdzie szukać filtrów
Wymiary filtra podaje instrukcja centrali albo etykieta na ramce zużytego wkładu. Klasę filtracji dobiera się do tego, co jest w powietrzu za oknem: inna przy cichej ulicy, inna na osiedlu, gdzie zimą wszyscy palą drewnem. Filters International, polska firma z Dąbrowy Górniczej, która produkuje między innymi filtry kasetowe i wstępne do central wentylacyjnych, prowadzi też osobną kategorię filtry antysmogowe do rekuperatora, w tym kasety z włóknem węglowym.
Kominek i rekuperacja dobrze ze sobą działają, jeśli każde urządzenie dostaje swoje powietrze. Kominek z zewnątrz, własnym kanałem. Dom przez filtr, który zatrzyma to, co akurat niesie wiatr.
ŹRÓDŁA
Warunki techniczne, zapotrzebowanie kominka na powietrze (opis Murator Dom): https://muratordom.pl/instalacje/kominki/doprowadzenie-powietrza-do-kominka-aa-4WZH-isfj-2SmT.html
GIOŚ, „Jakość powietrza w Polsce": https://www.gov.pl/web/gios/jakosc-powietrza-w-polsce
GIOŚ, portal Jakość Powietrza, opis indeksu: https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/health_informations
US EPA, „Guide to Air Cleaners in the Home": https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/guide-air-cleaners-home
