7 listopada 2023 roku została opublikowana DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2023/2461, zmieniająca decyzję wykonawczą Komisji (UE) 2019/451 w sprawie zharmonizowanych norm dotyczących wyrobów budowlanych, opracowanych na potrzeby rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 [1]. Akt dokonał przyjęcia zharmonizowanych norm: EN 16510-2-1:2022 [3], EN 16510-2-2:2022 [4], EN 16510-2-3:2022 [5], EN 16510-2-4:2022 [6] i EN 16510-2-6:2022 [7]. Komisja Europejska, wraz z Europejskim Komitetem Normalizacyjnym, oceniła, że przyjęte normy są zgodne z Rozporządzeniem (UE) 305/2011 [8]. Od 9 listopada 2023 do 9 listopada 2024 roku istniał okres koegzystencji nowych i „starych” norm dotyczących wkładów kominkowych, ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe i ogrzewaczy akumulacyjnych. W tym czasie producenci mogli badać swoje wyroby zarówno zgodnie normą EN 16510-2-1:2022 [3], jak i EN 13240:2001. Laboratorium Badań Kotłów i Urządzeń Grzewczych Instytutu Energetyki – Państwowy Instytut Badawczy jako pierwsza jednostka notyfikowana w Polsce posiada akredytację na badania wkładów kominkowych oraz ogrzewaczy, w tym z mechanicznym podawaniem pelletu. Po 9 listopada 2025 roku każdy wyrób wprowadzany do obrotu będzie musiał posiadać Deklarację Właściwości Użytkowych, uzupełnioną w oparciu o nowe wymagania zawarte w zharmonizowanych normach. Zarówno instrukcja obsługi wyrobu budowlanego, jak i tabliczka znamionowa powinny być zgodne z wymaganiami zawartymi w normie EN 16510-1:2022. Artykuł 8 i 9 Rozporządzenia (UE) 305/2011 [8] zawiera zasady i warunki dotyczące stosowania i umieszczania oznakowania CE. Warto w tym momencie zwrócić uwagę na punkt 3. artykułu 8, który mówi o tym, że oznakowanie CE jest jedynym oznakowaniem potwierdzającym zgodność wyrobu budowlanego z deklarowanymi właściwościami użytkowymi w odniesieniu do jego zasadniczych charakterystyk, objętych tą normą zharmonizowaną lub europejską oceną techniczną.
Więcej podobnych treści w dziale KominkiPRONormy serii 16510 wprowadzają wiele nowych wymagań zarówno dla producentów, jak i laboratoriów notyfikowanych dokonujących oceny jako strona trzecia uwzględniona w Systemie 3 Rozporządzenia [8]. System ten opiera się na deklaracji właściwości użytkowych zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego dokonywanych przez producenta na podstawie zakładowej kontroli produkcji oraz badań wykonanych przez notyfikowane laboratorium badawcze. Laboratorium określa charakterystyki lub właściwości użytkowe, a następnie dokonuje ich oceny względem wartości zadeklarowanych. Warto podkreślić, że próbka do badań powinna pochodzić z produkcji seryjnej i być wybrana w sposób losowy. Takie podejście pozwala domniemywać, że pozostała partia wyrobów będzie wykazywała się takimi samymi cechami.
Zatem co nowego?
Pierwsze, co napotykamy, to nowe oznaczenia typu urządzeń. O ile w normach EN 13240 [9] czy EN 13229 [10] mieliśmy podział oparty na dziewięciu kategoriach, np. 1c, czyli urządzenie z zamkniętymi drzwiczkami paleniskowymi (1), wkład wbudowany w nisze lub obudowany (c), o tyle teraz dla urządzeń objętych normami [3] i [4] mamy ich sześć. Dla ogrzewaczy pokojowych, urządzeń zabudowanych i kuchenek z mechanicznym podawaniem pelletu drzewnego wyróżniono dziewięć typów. Aby przypisać dany symbol typu do urządzenia, należy określić jego rodzaj, czyli to, czy jest z otwartą, czy z zamkniętą komorą spalania. Następnie określamy, czy występuje system podłączenia powietrza do spalania. Rozpatrujemy także, w jaki sposób zamykane są drzwi – ręcznie czy automatycznie. Czy jest możliwość ich zaryglowania, czy są połączone z regulatorem lub innym urządzeniem sygnalizującym ich otwarcie.
Dla urządzeń z otwartą komorą spalania wyróżniamy trzy typy ogrzewaczy: B, BE i BF. Ogrzewacze z zamkniętą komorą spalania klasyfikujemy jako typy: CA, CC i CM. Dodatkowo, ogrzewacze na pellet posiadają typ CM50, CC50 i CC50+.
Przed ogrzewaczami typu B i BE nie są stawiane wymagania dotyczące szczelności. Dla urządzeń typu CA, CC i CM test szczelności przeprowadza się dla trzech wartości nadciśnienia, od 5 do 15 Pa, a wynik z krzywej poprowadzonej przez te punkty odnosi się do wartości 10 Pa. Wartość graniczna wynosi 3 m3/h. Ogrzewacze typu CM50, CC50 i CC50+ testuje się dla trzech wartości ciśnienia, od 25 do 75 Pa, a wynik z krzywej poprowadzonej przez te punkty odnosi się do wartości 50 Pa i nie powinien być większy niż 1 m3/h dla CC50+ i 3 m3/h dla CM50 oraz CC50. Zarówno wartość przecieku wynosząca 1, jak i 3 m3/h odniesiona jest do warunków standardowych. Po zakończeniu badania należy wyznaczyć iloczyn stężenia [ppm] tlenku węgla, mierzony w produktach spalania i wycieku [m3/h]. Wartość tego parametru nie powinna być większa niż 2400 [ppm m3/h]. Dla ogrzewaczy typu B i BE określa się stratę postojową przy podciśnieniu wynoszącym 1 Pa.
Czas trwania badania dla ogrzewaczy pokojowych oraz urządzeń zabudowanych, w tym z otwartym ogniem, z okresowym spalaniem paliwa – drewna opałowego, przy nominalnej mocy cieplnej, wynosi 40 minut. W przypadku ogrzewaczy stałopalnych przy opalaniu drewnem opałowym czas badania przy nominalnej mocy cieplnej wynosi 1,5 godziny. Tuż po załadunku paliwa parametry emisyjne pracy urządzenia zaczynają być rejestrowane i wchodzą do wartości średnich z okresu palenia. Od tego momentu następuje też pomiar emisji pyłu, który trwa przez cały czas wypalania porcji paliwa. Przez pierwsze trzy minuty badania dozwolone jest rusztowanie, przetrząsanie lub uchylenie drzwiczek – wszystkie operacje, które przyspieszą proces zapłonu paliwa. Gdy to nastąpi, należy zamknąć drzwiczki i kontynuować badanie. Czas badania ogrzewaczy mechanicznych opalanych pelletem wynosi 6 godzin. W przypadku nominalnej mocy cieplnej czas ten może być podzielony na dwa równe okresy poprzedzone etapem stabilizacji warunków pracy. Aby każdy z dwóch okresów był ważny, każdy wynik badania nie może różnić się od wartości średniej o więcej niż 10%. Badanie mocy częściowej trwa 6 godzin i jest procesem ciągłym. Pomiar emisji pyłu dla tej grupy urządzeń występuje w cyklu 30 minutowym, zaczynając od okresu bez aspiracji.
W normach [2, 3, 4, 5, 6, 7] wprowadzono metody pomiaru emisji tlenków azotu, sumy organicznych związków gazowych i cząstek stałych dla ogrzewaczy spalających paliwo stałe oraz ich wartości graniczne dla odpowiedniej grupy urządzeń. Podano także wymagania w zakresie sezonowej efektywności energetycznej i klas energetycznych w odniesieniu do nominalnej mocy cieplnej. Normy [2, 3, 4, 5, 6, 7] nie przywołują w treści ROZPORZĄDZENIA KOMISJI (UE) 2015/1185 [11], lecz w bezpośredni sposób przenoszą jego wymagania do ich zapisów. Tak samo jest z wartościami emisji, sezonowej efektywności energetycznej oraz mocy cieplnej, które należy brać pod uwagę podczas przeprowadzania weryfikacji do celów nadzoru rynku. Przy czym omawiany Załącznik H normy [2] porusza kwestię ewentualnych rozbieżności wyników badań, np. przez zastosowanie bardziej lub mniej wilgotnego drewna, biegłość i doświadczenie pracowników notyfikowanego laboratorium czy użycie wyselekcjonowanego drewna.
Bardzo ważnym badaniem jest próba bezpieczeństwa pożarowego, przeprowadzana dla ogrzewaczy pokojowych oraz urządzeń zabudowanych, w tym z otwartym ogniem. Wartość ciągu kominowego należy ustawić na 15+2 Pa. Test przeprowadza się z użyciem drewna jodłowego o wymiarach 6 × 4 cm lub 5 × 5 cm. Masę zasypu ustala się, korzystając z wartości opałowej oraz wymiarów rusztu. Długość kawałków drewna musi pokrywać minimum dwie trzecie szerokości i głębokości komory spalania. Masa zasypu musi stanowić minimum 150% masy paliwa użytego do badań bilansowych. Regulatory przepustnic ustawia się w położeniu umożliwiającym osiągnięcie najwyższego obciążenia cieplnego. W czasie badania dokonywany jest pomiar temperatury ekranów narożnika pomiarowego w czasie przeciążenia cieplnego. Mierzone są również temperatury urządzeń obsługowych oraz temperatura spalin.
W przypadku urządzeń z mechanicznym podawaniem pelletu należy uzbroić zasobnik paliwa oraz podajnik w zestaw czujników temperatury, zgodnie z siatką przedstawioną w normie [7]. Badanie bezpieczeństwa pożarowego przeprowadza się do momentu, kiedy nie będzie następował przyrost temperatur ekranów pomiarowych. Należy również mierzyć i rejestrować temperaturę w strefie promieniowania przed i z boku ogrzewacza. Wartości zarejestrowanych temperatur nie mogą przekraczać temperatury otoczenia o więcej niż 65 K. Odległości ekranów od ogrzewacza ustala producent. Badanie służy weryfikacji deklaracji producenta w zakresie ochrony elementów palnych ustawionych w obrębie ogrzewacza.
Nowością w zakresie badań bezpieczeństwa są badania dla ogrzewaczy i kuchenek na pellet. Przeprowadza się badania w zakresie zaniku odbioru ciepła (sprawdzenie działania ogranicznika temperatury bezpieczeństwa), zaniku zasilania elektrycznego czy sprawdzenie działania regulatora temperatury.
Ps. Polecamy artykuł „Jak czytać etykiety na paleniskach” w nr 3/2024 Świata Kominków, dotyczący wymaganej dokumentacji i informacji na tabliczce znamionowej dostarczanej wraz z ogrzewaczem na paliwo stałe.
mgr inż. Artur Zając
Instytut Energetyki – Państwowy Instytut Badawczy, Zakład Badań Urządzeń Energetycznych CUE w Łodzi
Instytut Energetyki - Państwowy Instytut Badawczy
jest jednym z największych w Polsce instytutów prowadzących badania w zakresie technologii energetycznych. W ramach Zakładu CUE działa Laboratorium Badań Kotłów i Urządzeń Grzewczych (nr akredytacji AB 087), które wykonuje badania urządzeń grzewczych na paliwa stałe. Laboratorium oferuje akredytowane badania wg serii norm PN-EN 16510: ogrzewaczy pokojowych, wkładów kominkowych, ogrzewaczy pokojowych z mechanicznym podawaniem pelletu drzewnego.
[1] DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2023/2461 z 7 listopada 2023 roku, zmieniająca decyzję wykonawczą Komisji (UE) 2019/451 w sprawie zharmonizowanych norm dotyczących wyrobów budowlanych, opracowanych na potrzeby rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011.
[2] EN 16510-1:2022 – Mieszkaniowe urządzenia spalające paliwo stałe – Część 1: Wymagania ogólne i metody badań.
[3] EN 16510-2-1:2022 – Mieszkaniowe urządzenia spalające paliwo stałe – Część 2-1: Ogrzewacze pokojowe.
[4] EN 16510-2-2:2022 – Mieszkaniowe urządzenia spalające paliwo stałe – Część 2-2: Urządzenia zabudowane, w tym z otwartym ogniem.
[5] EN 16510-2-3:2022 – Mieszkaniowe urządzenia spalające paliwo stałe – Część 2-3: Kuchenki.
[6] EN 16510-2-4:2022 – Mieszkaniowe urządzenia spalające paliwo stałe – Część 2-4: Niezależne kotły – nominalna moc cieplna do 50 kW.
[7] EN 16510-2-6:2022 – Mieszkaniowe urządzenia spalające paliwo stałe – Część 2-6: Ogrzewacze pokojowe, urządzenia zabudowane i kuchenki z mechanicznym podawaniem pelletu drzewnego.
[8] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 305/2011 z 9 marca 2011 roku (CPR), ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG.
[9]EN 13240:2001 – Ogrzewacze pomieszczeń na paliwa stałe. Wymagania i badania.
[10]EN 13229:2001 – Wkłady kominkowe wraz z kominkami otwartymi na paliwa stałe. Wymagania i badania.
[11] ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2015/1185 z 24 kwietnia 2015 roku, w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe.
