Aldona Mazurkiewicz
Co to jest kafel?
Kafel to specjalny rodzaj ceramicznej okładziny od wieków wykorzystywany do budowy pieców czy kuchni, a od wielu lat też kominków. Wykonuje się go z mieszanki glin, ale do finalnego produktu musi przejść długą drogę. Najpierw jest formowany, potem wypalany na tak zwany biskwit (czyli bez szkliwa), potem szkliwiony i ponownie wypalany do uzyskania finalnego efektu. Temperatura wypału to 1000 stopni Celsjusza lub więcej. Niestety, nie jest to produkt masowy i na każdym etapie mogą zdarzać się niespodzianki. Wystarczy mała niedokładność przy formowaniu, nieodpowiednie ułożenie w piecu albo mała różnica temperatury przy wypale szkliwa, aby efekt różnił się od zamierzonego. Dlatego tworzący ceramikę wiedzą, że to prawdziwa rzemieślnicza praca, która uczy cierpliwości, ale też odwdzięcza się na koniec pięknym, dojrzałym owocem. Bo kafel, jak owoc, musi dojrzeć. Tworzone z naturalnych materiałów i w tradycyjny sposób, w dużej mierze ręcznie, kafle to rękodzieło. Z tego też wynika wysoka cena, szczególnie ceramiki bogato zdobionej czy tworzonej na indywidualne zlecenie.
Ceramiczny dar akumulacji ciepła
Kafle są nie tylko piękną ozdobą kominka, pieca czy kuchni, ale też mają znaczący wpływ na walory użytkowe tych urządzeń. Dzięki umiejętności akumulacji w masie ceramicznej energii cieplnej wyprodukowanej przez palenisko, ciepło zatrzymujemy na dłużej, a kafle oddają je do wnętrza na zasadzie promieniowania jeszcze długo po wygaszeniu paleniska. Przytulenie się do ciepłego pieca jest niezwykle przyjemne i każdemu, kto nie miał takiej okazji, gorąco polecam. Badania przeprowadzone przez austriackie laboratoria dowodzą, że ciepło oddawane przez ceramikę jest najbardziej przyjazne i najzdrowsze dla człowieka. Rozchodzi się na zasadzie promieniowania podczerwonego, dzięki czemu nie powoduje ruchów powietrza, jak w przypadku konwekcji (gorącego do góry, a zimnego w dół), czyli nie unosi kurzu czy roztoczy, dlatego szczególnie jest polecane alergikom.
O CERAMICZNYCH TRENDACH DOWIESZ SIĘ TUTAJ
Jakie kafle wybrać?
Kafle, ich rozmiary, wzór, kolory glazury „wybiera” planowana inwestycja. Są formy kominków, pieców czy trzonów kuchennych, gdzie możemy wybierać niemal dowolnie. Są jednak pewne formy, gdzie musimy trzymać się wzorów, aby nie okazać się dyletantem i mimo wydania pokaźnych środków wszystkiego nie zepsuć. Bo trzeba powiedzieć wyraźnie, że kafle, a tym bardziej ich wielokrotność, czyli kaflowe kominki, piece czy kuchenki to nie są rzeczy tanie. I nie mogą być, biorąc pod uwagę jak powstają, ile ręcznej fachowej wiedzy trzeba, aby kafle stworzyć i zbudować z nich np. piec.
Już mamy za sobą lata masowego wyrzucania pieców kaflowych z kamienic czy domów, w których lokatorzy zamieniali je na bezobsługowe kaloryfery. Obecnie wartość, szczególnie pochodzących ze znanych manufaktur i pięknie zdobionych, pieców jest znana i takie unikaty są albo ratowane, albo sprzedawane. Dodatkowo mody się zmieniają i do łask wróciły nawet tradycyjne kafle przypominające „mydełka”, zwane kwadratelami. Prostokątne, zazwyczaj białe kafle nadal są wytwarzane przez polskie kaflarnie i na ich bazie buduje się kominki, piece i kuchnie. Warto zauważyć, że jest to jedna z najbardziej dostępnych cenowo kaflowych form. Jednak taka prosta, bardzo tradycyjna forma to tylko jedna możliwość. Jeśli przy tworzeniu kaflowego kominka czy pieca chcecie skręcić bardziej w stronę rustykalną, to zastosowanie znajdą kafle typu brama lub malowane elementy z sielskimi akcentami. Spotykane są też zdobienia związane z lokalnym folklorem. Oczywiście to nie koniec opcji, bo kafle dają duże możliwości indywidualizacji. W centrum bryły kominka może znaleźć się tak zwany kafel centralny z unikalnym rzeźbieniem lub malowany, ozdobne mogą być gzymsy, korony czy narożniki. Elementów i formatów kafli jest wiele i pozwalają one tworzyć różnorodne bryły.
Oprócz sielskich kaflowych klimatów możemy także skorzystać z pałacowych inspiracji. Replik historycznych wzorów pieców lub pieców inspirowanych historycznymi wzorami, np. secesyjnymi, na polskim rynku jest całkiem dużo. Nie oznacza to jednak, że kafle to tylko tradycyjne wzory i formy. Od wielu lat równolegle rozwijane są nowoczesne, tworzone na miarę naszych czasów, ceramiczne propozycje. Mogą być bardzo duże, tzw. wielkogabarytowe, lub bardzo małe, np. w formie wałków. Mogą imitować naturalny kamień, mieć fakturę plecionki, jeansu lub drewna. Mogą być też malowane, rzeźbione, żłobione lub ryflowane, a nawet można w masie ceramicznej różne rzeczy wyciskać lub odciskać, choćby trawy, liście czy koronki. Modne w ostatnim czasie są też wzory geometryczne, fantazyjne czy roślinne.
Ale nie tylko w formie i rysunku kafli znajdziemy bogactwo możliwości, lecz także w kolorze. Paleta barw jest niemal nieograniczona i wykorzystać można niemal pełną paletę kolorów RAL. Obok najchętniej wybieranych bezpiecznych bieli i écru, znajdziemy również wyraziste czerwienie, oranże, turkusy i zielenie – nie tylko te butelkowe, ale też oliwkowe czy neonowe. Ba, nawet czerń w ceramice się obroni i pozwala stworzyć bardzo nowoczesne urządzenie: kominek, piec lub kuchnię. Kafel, w zależności od użytego szkliwa, może być w błysku lub macie. Co więcej, ciekawe efekty uzyskuje się korzystając z niezwykle plastycznych, ale i wymagających dla ceramika szkliw transparentnych, które dają niezwykłą grę barw na bryle kominka czy pieca. Dlatego, podsumowując, można puścić wodze fantazji i wybierać z bogactwa ceramicznego świata.
Kafle maxi czy mini?
Ile by nie mówić, od zawsze wiadomo, że rozmiar ma znaczenie. Kilka lat temu hitem były kafle wielkoformatowe. Obecnie moda na rozmiar maxi minęła i zanika już „mania wielkości”, choć nadal wiele nowoczesnych form kafli ma większy rozmiar, niż tradycyjne. Jednym z powodów „optymalizacji” rozmiarów kafli była z pewnością wysoka cena i skomplikowany proces produkcji kaflowych kolosów, który dla każdej kaflarni jest nie lada wyzwaniem. Choć zdecydowanie kominek w kaflach o większym rozmiarze wygląda bardziej nowocześnie. Jest to forma ponadczasowa, która z powodzeniem odnajdzie się zarówno we wnętrzu z antykami, jak i w nowoczesnym przepełnionym szklanymi i gładkimi powierzchniami, a stworzona została chyba na miarę popularnych od jakiegoś czasu wnętrz minimalistycznych. Razem z modą na rozmiar maxi pojawiła się próba zainteresowania rozmiarem mini. W ten sposób powstały cieniutkie i wąziutkie kafle w formie wałeczków bądź płaskich płytek o szerokości kilku centymetrów, dające możliwość dość swobodnej kreacji kaflowej bryły. To, z czym kafle w rozmiarze XXL nie mogą sobie poradzić, dla kafli w wersji mini jest oczywiste i stanowi ich największy atut. Pozwalają się układać w różnych płaszczyznach – wertykalnych i horyzontalnych. Są jak klocki, z których bez problemu można wyczarować nieregularną lub hermetyczną bryłę. Dodatkowo dają większą, niż ich koleżanki w rozmiarze XXL, możliwość mariażu wielu kolorów i tworzenia pasiastych, często geometrycznych kaflowych kreacji. Obecnie wiele kominkowych czy piecowych brył, które wykorzystują ceramikę, łączy różne formy i gabaryty kafli, np. większych formatów ceramika sprawdzi się na ławkach i siedziskach pieca kaflowego, a ceramiczne wałeczki doskonale sprawdzą się w ceramicznych oparciach.
Bogactwo zastosowań ceramiki
W ostatnim czasie rośnie zainteresowanie ceramiką ścienną. Kaflarnie, oprócz tradycyjnych kafli, wypuszczają całe serie takiej właśnie ceramiki, którą można zarówno obłożyć ścianę, wyspę kuchenną, jak i kominek czy kuchnię. Będą tam formy nowoczesne, industrialne, geometryczne lub inspirowane światem natury ze śmiałą kolorystyką lub fakturą. Mogą to być także inne detale, jak ceramiczna żaba figlarnie spoglądająca ze ściany czy finezyjne kolorowe kafelki okalające drzwi. W ofercie kaflarni znajdziemy też inne ceramiczne elementy, jak choćby ceramiczne włączniki do światła, numery domów, bibeloty, figurki czy nawet obrazy. To pozwala każdemu wprowadzić odrobinę szlachetnego uroku wypalonej gliny do wnętrza.
Ceramika ścienna a kafel kominkowy– jakie są różnice?
Różnica tkwi w budowie. Ceramika ścienna przypomina fakturą płytki łazienkowe czy gres. Sprzedawana jest w stosunkowo cienkiej – jak na ceramikę – formie płytek, co pozwala na łatwy montaż i oszczędność przestrzeni. Dzięki takim płytkom dużo łatwiej jest tworzyć formy trójwymiarowe. Wracając do tradycyjnych kafli, to ich budowa znacząco różni się od płytek. Kafel składa się z zewnętrznego lica i wewnętrznego kołnierza. Kołnierz pozwala łączyć ze sobą kafle. Przy łączeniu dwóch kafli ich wygięte kołnierze tworzą przestrzeń, którą wypełnia się – przeznaczoną do takich łączeń – zaprawą lub klejem zduńskim. Z kolei wewnętrzna część otulonego kołnierzem kafla wypełniana jest szamotem lub masą ceramiczną, aby zwiększyć jego możliwości akumulacyjne.
Zdun – specjalista od kaflowych realizacji
Wybór kafli, ich formy, faktury i koloru to dopiero początek drogi do kaflowego kominka bądź pieca. Równie ważny jest wybór zduna, który nie tylko doradzi i zaprojektuje zgodną z naszymi oczekiwaniami proporcjonalną bryłę dopasowaną do gabarytów paleniska i wysokości wnętrza, ale też odpowiednio wyliczy potrzebną ilość kafli, a później starannie zbuduje nasze domowe ognisko. Budowa kaflowego urządzenia wymaga szczególnej staranności i znajomości tematu, dlatego warto zdecydować się na doświadczonego fachowca, który zna specyfikę kaflowych konstrukcji i nie pierwszy raz ma z nimi do czynienia.
ZDUŃSKIE TRENDY 2026 OKIEM REDAKTORA NACZELNEGO ŚWIATA KOMINKÓW
W czy tkwi tajemnica kafli?
Kafle to nie tylko czysto obliczalne fizyczne parametry, jak odporność na wysoką temperaturę czy zdolność wielogodzinnej akumulacji wytworzonego ciepła. Kominek czy piec kaflowy to coś więcej… Piec można, oczywiście, zbudować bez kafli, wykorzystując inne materiały, ale tylko kafle tak doskonale spełniają zarówno funkcję akumulacyjną, jak i estetyczną. Aby to zrozumieć, wystarczy przytulić się do kaflowego, rozgrzanego pieca lub rozsiąść się na ciepłej ceramicznej ławie. Tego wrażenia nie da się przedstawić na zdjęciu. Podobnie jak gry światłem, w której ceramika jest mistrzem. Ukazuje w pełni swoje piękno, za każdym razem inne w zależności od pory dnia i oświetlenia. Aby dopełnić listę doznań, ceramikę trzeba dotknąć, poczuć fakturę szkliwa, jego rysunek. To rozbudza nasze zmysły, dostarcza pozytywnych wrażeń i koi. Zatem czy można chcieć więcej, niż się do nagrzanego pieca w zimowy wieczór, niczym rozleniwiony i spragniony przyjemności kot, przytulić? To właśnie powody, dla których ceramika – mimo stale powiększającej się liczby nowoczesnych materiałów wykończeniowych – nadal jest pożądana. Budzi emocje, przyciąga, zachwyca i sprawia, że ciężko obok niej przejść obojętnie.
Sekret popularności kafli
Sylwia Karny, Kaflarnia „Kafel-Kar”
Popularność kafli piecowych i kominkowych to trend wzrostowy z kilku powodów: funkcjonalność, estetyka i ekologia. Po pierwsze, świetnie kumulują ciepło. Kafle nagrzewają się powoli, ale oddają ciepło przez długi czas, co zwiększa komfort ogrzewania i pozwala ograniczyć zużycie energii. W czasach rosnących kosztów ogrzewania to ogromna zaleta. Po drugie, nasza oferta doceniana jest za wysokie walory estetyczne. Od tradycyjnych wzorów po formy nowoczesne, bogatej kolorystyki oraz najnowszej kolekcji „Królik”, stworzonej we współpracy z artystką Aleksandrą Żeromską, skierowaną do osób kochających design i sztukę użytkową. Taki szeroki wachlarz możliwości sprawia, że Klienci decydują się na kafle na swój wymarzony piec lub kominek. Kolejnym powodem jest trend powrotu do naturalnych i trwałych materiałów. Kafle kojarzą się z rzemiosłem, sprawdzonym, jakościowym rozwiązaniem „na lata”, a nie z chwilową modą czy trendem. Wiele osób docenia unikatowość ręcznie wykonywanych kafli oraz ich ponadczasowy charakter. Nie bez znaczenia jest też ekologia. Piece i kominki kaflowe, przy prawidłowym użytkowaniu, są efektywne, ekonomiczne i przyjazne dla środowiska.
Europejskie tendencje w ceramic
Fiona Sommerhuber, Kaflarnia Sommerhuber
W ostatnim czasie widzimy wyraźną tendencję w europejskim świecie projektowania ceramiki – a także w architekturze, meblarstwie i wzornictwie produktów – w kierunku liniowych, dotykowych i graficznych wzorów z rowkami, które tworzą eleganckie, listwowe powierzchnie.
Rodzaje i właściwości szkliw
Iwona Jańczak, Manufaktura Riwal Ceramika i Szkło
Kafle piecowe, które wykonujemy, powstają z gliny niskotopliwej i są wypalane w temperaturach rzędu 1040–1080°C. Jest to zakres charakterystyczny dla ceramiki zduńskiej, w której kluczową rolę odgrywa szkliwo. Stanowi ono nie tylko warstwę dekoracyjną, ale decyduje również o trwałości kafla, jego odporności na wysoką temperaturę oraz komforcie użytkowania. Szkliwa można dzielić na różne sposoby, m.in. ze względu na efekt wizualny, czy sposób krycia. Wyróżniamy szkliwa błyszczące, satynowe i matowe, czy odpowiednio transparentne i kryjące. W przypadku szkliw, szczególnie transparentnych, może pojawiać się tzw. efekt harysu, czyli drobnych spękań powierzchniowych. Czasem jest on zamierzonym elementem estetycznym, jednak zawsze wymaga kontroli technologicznej. Prawidłowo dobrane i nałożone szkliwo musi współpracować z masą ceramiczną, tak aby mikrospękania nie wpływały na trwałość kafla ani bezpieczeństwo jego użytkowania. Dla odbiorcy to właśnie szkliwo w dużej mierze decyduje o charakterze całej zabudowy. Ta sama forma kafli w szkliwie transparentnym, błyszczącym będzie miała bardziej tradycyjny, „żywy” wyraz, podkreślający strukturę gliny i rękodzielniczy charakter. Z kolei szkliwa kryjące nadają zabudowie bardziej nowoczesny, graficzny charakter. Umiejętne projektowanie polega na świadomym łączeniu tych wrażeń.
Rzemiosło, nie seria – dlaczego każdy kafel jest unikatowy
Lidia Pogonowska, Kaflarnia „Kafel-Art”
Ceramika to niespodzianka, dlatego zawsze podkreślam, że minimalne różnice w kaflach są rzeczą naturalną. Szczególnie jest to widoczne w ręcznie zdobionych kaflach artystycznych. Przykładowo, gdy robimy ceramikę z odciśniętymi roślinami czy serwetkami artysta po wypale nakłada farby i pigmenty ręcznie – ilość nie jest odmierzana maszynowo i właśnie w związku z tym drobne różnice są naturalne, a wręcz są atutem, który odróżnia kafle od masowej produkcji. Jednocześnie każdorazowo zmiana składu szkliwa, reakcja szkliw i pigmentów ze sobą czy choćby inne ciśnienie atmosferyczne powodują, że indywidualne realizacje często potrzebują kilku prób by osiągnąć satysfakcjonujący efekt. Dlatego ważna jest współpraca technologa ceramika z artystą, który kafle zdobi.
Co ma znaczenie w produkcji kafli?
Zenon Dudkiewicz, Kaflarnia Dudkiewicz
Ceramika jest skomplikowana, nie można jej lekceważyć i wymaga poświęcenia. Trzeba jej oddać serce, posiąść wiedzę na temat szkliw i być cierpliwym. Potrzebne są też umiejętności plastyczne. Mało kto wie, ale kafle potrzebują też odpowiedniego mikroklimatu w miejscu, w którym powstają, czyli w kaflarni. Odpowiednia temperatura i wilgotność to podstawa.
