Łukasz Darłak
Czym jest ciąg kominowy?
Ciąg kominowy to pojęcie, z którym prawdopodobnie każdy użytkownik kominka lub pieca na paliwo stałe spotkał się niejednokrotnie podczas użytkowania. W skrócie, od tego, czy mamy poprawny ciąg kominowy w kominku, zależy, jak sprawnie gazy powstające na skutek spalania drewna zostaną usunięte z budynku do atmosfery.
Odprowadzanie spalin z kominków i urządzeń na paliwa stałe dokonywane jest w zdecydowanej większości metodą grawitacyjną, czyli przez wykorzystanie naturalnego ruchu ciepłego powietrza ku górze (wyporu termicznego). Dlatego niezbędne jest dopilnowanie, aby czynniki kreujące ciąg kominowy, były w możliwie największym stopniu zapewnione.
Naturalny ciąg kominowy zależy od kilku czynników, m.in. od:
różnicy temperatur spalin i powietrza na zewnątrz budynku (naturalny wypór termiczny);
wysokości komina i pola jego poprzecznego przekroju (wartość podciśnienia w przewodzie kominowym jest wprost proporcjonalna do obu tych zmiennych – im wyższy i szerszy komin, tym większa wartość ciągu kominowego);
wiatru, który może powodować wytwarzanie dodatkowego podciśnienia w kominie lub gdy jest opadający, cofać przepływ spalin z powrotem do budynku;
konstrukcji komina (porowatość, przewężenia, uskoki, ocieplenie) oraz jego szczytu (położenie względem kalenicy);
ukształtowania terenu, konstrukcji budynku (dachu) i usytuowania budynku względem drzew.
JAKIE WYMAGANIA MUSI SPEŁNIAĆ KOMIN DO KOMINKA? - DOWIEDZ SIĘ
Przyczyny i skutki braku ciągu kominowego
Podstawową przyczyną słabego ciągu kominowego jest niewłaściwa konstrukcja komina, jego zbyt mała wysokość lub zbyt mały przekrój poprzeczny. Panująca moda na budowanie niewysokich domów skutkuje tym, że kominy nie osiągają optymalnej wysokości, która z praktycznego punktu widzenia powinna wynosić około 5 m. Kolejną przyczyną problemów jest niewłaściwe usytuowanie wylotu komina, co często powoduje powstawanie układów nadciśnienia ponad nim oraz tworzy ryzyko zawirowań opływającego dach wiatru.
Następny problem związany z kominem, to jakość jego wykonania: im bardziej chropowata jest powierzchnia wewnętrzna komina (np. nierówno ułożone cegły, krzywizny), tym większe ryzyko słabego ciągu kominowego oraz jego pogarszania, gdyż sadze produkowane ze spalanego paliwa będą osadzać się na tych ściankach i zwężać przekrój komina (oraz zwiększać ryzyko bardzo niebezpiecznego zjawiska, jakim jest zapalenie sadzy w kominie).
Ogromnie ważną sprawą jest prawidłowo funkcjonująca wentylacja nawiewna do budynku. Kominek to urządzenie o sporym apetycie na powietrze, warto więc w odpowiedni sposób zadbać, aby powietrze nie miało problemów z dostaniem się do komory spalania, najlepiej za pomocą umieszczenia specjalnego przewodu nawiewnego w okolicach kominka lub nawietrzaka wmurowanego, np. nad oknem.
Kolejną przyczyną niewłaściwego ciągu kominowego jest wiatr. Wiatry, zwłaszcza tzw. opadające, mogą powodować cofnięcie się spalin do budynku (tzw. ciąg wsteczny). Zjawisko to następuje w wyniku zawirowań wiatru, które prowadzą do powstawania stref nadciśnienia w okolicach komina, co znacząco utrudnia jego prawidłowe funkcjonowanie. Oczywiście wiatr może być (i często jest) zdecydowanym sprzymierzeńcem ciągu kominowego, np. wiatr boczny opływający komin (dodatkowo, jeśli jest on wyposażony w nasadę kominową) powoduje powstanie podciśnienia w przewodzie kominowym, zwiększając znacząco ciąg.
Przyczyną braku ciągu w kominie w końcu może być jego temperatura. Jeśli ciąg znacząco poprawia się po pierwszych kilkunastu minutach palenia, może to oznaczać, że wszystko jest w porządku, a problemy z ciągiem to tylko kwestia zimnego komina.
KOMIN PODSTAWĄ SPRAWNEGO KOMINKA! - DOWIEDZ SIĘ DLACZEGO
Skutki niewłaściwego ciągu kominowego
Brak ciągu kominowego oznacza szereg utrudnień związanych z prawidłowym rozpalaniem i spalaniem paliwa w piecu. Rozpalanie jest szczególnie trudne, gdyż oprócz przyczyn leżących po stronie niewłaściwie skonstruowanego komina, dochodzi również kwestia nierozgrzanego (a więc tworzącego tzw. poduszkę zimnego powietrza) komina. Często skutkuje to przedostawaniem się dymu do pomieszczeń podczas rozpalania czy bardzo mocnym brudzeniem się szyby w kominku.
Drugi skutek to niewłaściwe (tzw. niecałkowite i niezupełne) spalanie paliwa. Spalanie całkowite to takie, które nie pozostawia niespalonych części paliwa, a zupełne to takie, którego produktem jest, oprócz pary wodnej, tylko dwutlenek węgla (a nie tlenek węgla). Jeżeli spalimy paliwo całkowicie i zupełnie, wtedy z określonej jego ilości uzyskamy najwięcej energii. Jeśli spalanie nie będzie idealne, nie wykorzystamy w pełni mocy pieca, którym dysponujemy, oraz możemy doprowadzić do bardzo niebezpiecznego procesu produkcji tlenku węgla.
Zbyt duży ciąg kominowy
Skutkiem nadmiernego ciągu w kominie, co zaskakujące, też jest niewłaściwe spalanie paliwa. Spalanie przy zbyt dużej dawce tlenu jest gwałtowne i nie pozwala na zupełne spalenie paliwa (czego efektem jest m.in. nadmierna ilość popiołu pozostającego po spalonym drewnie). Do tego, oczywiście, zbyt duży ciąg kominowy to szybkie, nieefektywne spalanie w piecu lub kominku oraz duża ilość ciepła uciekającego nam „przez komin”, zamiast zostać wykorzystana. Sprawność urządzeń znacząco spada. Producent urządzenia grzewczego w jego instrukcji obsługi zwykle podaje, jaka jest wzorcowa wartość podciśnienia, przy którym piec działa w sposób optymalny (osiąga najwyższą sprawność cieplną oraz zapewnia ekologiczne spalanie paliwa). Wartości te zwykle wahają się w przedziale od 15 do 20 Pa.
Metody i sposoby na poprawę ciągu kominowego
Częstą przyczyną braku ciągu w kominie jest jego bardzo zły stan techniczny lub zbytnie zabrudzenie, powodujące przewężenie, które utrudnia przedostawanie się spalin. W takich wypadkach pomaga wizyta kominiarza, który przeczyści komin. Jeśli problem tkwi w złej konstrukcji komina, niezbędne może być zainstalowanie wkładu kominowego z blachy (spowoduje on wygładzenie powierzchni ścianek oraz ograniczy ryzyko osadzania się sadzy) lub wykonanie procesu frezowania, czyli przewiercenia komina od góry, dla zapewnienia mu właściwego przekroju. Natomiast najczęściej dla zwiększenia ciągu stosowane są nasady kominowe lub przedłużenia kominowe.
Regulacja i stabilizacja ciągu w przewodach kominowych
Ograniczanie i stabilizowanie ciągu to zwykle łatwiejszy problem do opanowania, niż skuteczne jego wspomaganie – oczywiście o ile wkład kominkowy lub instalacja kominowa są wyposażone w odpowiednie elementy regulujące. Obecnie prawie każdy wkład kominkowy posiada wbudowany szyber, za pomocą którego można regulować pole poprzecznego przekroju przewodu spalinowego na wylocie z wkładu kominkowego. Jeśli wkład nie jest wyposażony w szyber, można dokupić go jako osobny element. Połączenie go z regulacją stopnia nawiewu powietrza pierwotnego do spalania powinno zapewnić skuteczne ograniczenie nadmiernego ciągu kominowego. Choć nie zawsze.
Najbardziej skuteczną stabilizację ciągu kominowego zapewnia urządzenie zwane regulatorem ciągu. Posiada ono ruchomą klapkę z obciążnikiem, która pod wpływem podciśnienia w przewodzie kominowym wychyla się i wpuszcza dodatkowe powietrze, powodując zwiększenie oporów przepływu (komin, oprócz spalin, musi również przetransportować powietrze); powietrze wychładza również spaliny. W ten sposób urządzenie zapewnia stabilność ciągu i ogranicza jego fluktuacje, np. powodowane wiatrem. Dzięki temu niejako automatycznie reaguje na zmiany warunków determinujących ciąg kominowy, zapewniając właściwą jego wartość niezależnie od nich. Urządzenie posiada regulację – wyskalowane pokrętło, za pomocą którego można ustalić wartość podciśnienia, przy której klapa zacznie wychylać się, dopuszczając powietrze do przewodu kominowego. Modulator ciągu to urządzenie w miarę uniwersalne, najbardziej typowy rozmiar (150 mm) pozwala regulować ciąg w kominach nawet do 300 mm średnicy. Montowane jest wewnątrz budynku, na kominie spalinowym, najczęściej na czopuchu lub nad wyczystką, poniżej wlotu spalin z kominka, w miejscu, do którego jest łatwy dostęp – choćby na potrzeby regulacji ciągu. Zaleca się, aby regulator był zainstalowany w tym samym pomieszczeniu, w którym znajduje się urządzenie grzewcze (a dokładniej, z którego czerpie powietrze do spalania). Jako że obecnie większość urządzeń posiada bezpośredni dolot powietrza pierwotnego, dlatego najbardziej polecana jest instalacja takiego urządzenia w sposób przedstawiony na schemacie, gdzie regulator ciągu jest montowany w skrzynce rozprężnej, stanowiącej jednocześnie element rozbudowanej instalacji nawiewu powietrza do spalania w kominku. Dzięki takiej instalacji regulacja ciągu w kominku odbywa się bez pobierania powietrza z pomieszczenia, nie zakłócając bilansu wentylacji w budynku.
Co ważne, regulator ciągu to urządzenie stricte mechaniczne, nie posiada czujników, siłowników ani innych elementów, które mogą wpłynąć na jego trwałość. Poprawnie zamontowane nie wymaga w zasadzie żadnych czynności konserwacyjnych.
